ನವದೆಹಲಿ- ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ಶಿಲ್ಪಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಹೋರಾಟಗಾರ ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ತೊರೆದು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಯ 70ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ ಇಂದು.
1956ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14ರಂದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಗಪುರದಲ್ಲಿರುವ ದೀಕ್ಷಾಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿ ಸವಿತಾ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಹಾಗೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದರು. 1935ರಲ್ಲಿ ತಾವು ಹಿಂದೂವಾಗಿ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದ ಅವರು, 21 ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ತಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಯ ಕೇವಲ 53 ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಡಿಸೆಂಬರ್ 6, 1956ರಂದು ಅವರು ನಿಧನರಾದರು.
ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯದ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟ
ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯದ ಅನುಭವವೇ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ
ಮಹಾರ್ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ್ದರು. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು ತಜ್ಞ ಹಾಗೂ ಚಿಂತಕರಾಗಿ ಬೆಳೆದರೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹದ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜದೊಳಗೇ ಸುಧಾರಣೆ ತರುವ ಮೂಲಕ ದಲಿತರಿಗೆ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಅವರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಹೋರಾಟಗಳಿಗೆ ಎದುರಾದ ಪ್ರತಿರೋಧವು ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಭೂತ ಸ್ವರೂಪದ ಕುರಿತು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.
1927ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಹಾಡ್‌ನ ಚಾವ್ದಾರ್ ಕೆರೆಯಿಂದ ದಲಿತರು ನೀರು ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಅವರು ಚಳವಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ದಲಿತರು ಕೆರೆಯ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿದ ಬಳಿಕ ಅದನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಕೆಲವರು ನಡೆಸಿದ್ದು, ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾರತಮ್ಯದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಜಾತಿ ಶ್ರೇಣೀಕರಣವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದ ಮನುಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ದಹಿಸಿದರು.
1930ರಲ್ಲಿ ನಾಸಿಕ್‌ನ ಕಾಲಾರಾಮ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶ ಚಳವಳಿಯ ಮೂಲಕ ದಲಿತರಿಗೆ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶದ ಹಕ್ಕು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ನಿರಂತರ ವಿರೋಧವು ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜವನ್ನು ಒಳಗಿನಿಂದ ಸುಧಾರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಲ್ಲಿ ನಿರಾಸೆ ಮೂಡಿಸಿತು.
ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಘೋಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆ
1935ರ ಘೋಷಣೆ: ಹಿಂದೂವಾಗಿ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ
1935ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಯೆಯೋಲಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, “ನಾನು ಹಿಂದೂವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಹಿಂದೂವಾಗಿ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಹೇಳಿಕೆ ಅವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ತಿರುವಾಯಿತು.
ಆದರೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಮತ್ತೊಂದು ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಅವರು ಬರಲಿಲ್ಲ. ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ, ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ, ಇಸ್ಲಾಂ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳ ತತ್ವಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅವು ದಲಿತರ ಭವಿಷ್ಯದ ಮೇಲೆ ಬೀರಬಹುದಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು.
1936ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಜಾತಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಅದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳ ಅಧಿಕಾರವನ್ನೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು.
ಸಂವಿಧಾನ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಆಯ್ಕೆ
ಸಂವಿಧಾನದಿಂದ ಕಾನೂನು ಸಮಾನತೆ; ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಆಶಯ
ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕಾನೂನು ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಸಂವಿಧಾನದ ಕರಡು ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಸಂವಿಧಾನದ 17ನೇ ವಿಧಿಯ ಮೂಲಕ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು.
ಆದರೆ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಜನರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋಭಾವದಲ್ಲಿಯೂ ಬದಲಾವಣೆ ಅಗತ್ಯ ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿಲುವಾಗಿತ್ತು. ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಮಾನವ ಘನತೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಹೋದರತ್ವವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಅವರ ಆಶಯವಾಗಿತ್ತು.
ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನೇ ಏಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು?
ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ನೈತಿಕತೆ, ಕರುಣೆ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಶೀಲತೆಗೆ ನೀಡುವ ಮಹತ್ವ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಜನ್ಮಾಧಾರಿತ ಜಾತಿ ಶ್ರೇಣೀಕರಣಕ್ಕಿಂತ ನೈತಿಕ ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಧರ್ಮವಾಗಿ ಅವರು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕಂಡರು.
1956ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿ, 1957ರಲ್ಲಿ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ದಿ ಬುದ್ಧ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ ಧಮ್ಮ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ನಿಲುವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತರ್ಕಬದ್ಧ ಚಿಂತನೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಧರ್ಮದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದರು.
ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಒತ್ತು ನೀಡಿತು. ಅವರ ಚಿಂತನೆಯು ನಂತರ ‘ನವಯಾನ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿತು.
ದೀಕ್ಷಾಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಮತಾಂತರದ ಘಟನೆ
ದೀಕ್ಷಾಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಮೂಹಿಕ ಮತಾಂತರ
1956ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23ರಂದು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ವಿಜಯದಶಮಿಯ ದಿನವಾದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14ರಂದು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದರು. ಅದರಂತೆ ನಾಗಪುರದ ದೀಕ್ಷಾಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿ ಭಿಕ್ಷು ಚಂದ್ರಮಣಿ ಅವರಿಂದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಸವಿತಾ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದರು.
ನಂತರ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡಿದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬೋಧಿಸಿದ 22 ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳು ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ದೂರ ಸರಿದು ಬೌದ್ಧ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗುವ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಸಮಾನತೆ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಬದುಕುವ ಸಂದೇಶವನ್ನೂ ಅವು ಸಾರಿದವು.
ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಐದು ಲಕ್ಷ ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬ ಅಂದಾಜು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. 1964ರ ಪಂಜಾಬ್ ರಾವ್ ವಿರುದ್ಧ ಡಿ.ಪಿ. ಮೆಶ್ರಾಮ್ ಪ್ರಕರಣದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿಯೂ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸುಮಾರು ಐದು ಲಕ್ಷ ಜನರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮರುದಿನ ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ತಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಕುರುಡಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ಮತ್ತು ಅರಿವಿನೊಂದಿಗೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದ್ದರು.
ಮತಾಂತರಕ್ಕೆ ಮುನ್ನದ 21 ವರ್ಷಗಳ ಕುತೂಹಲ
21 ವರ್ಷಗಳ ವಿಳಂಬಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು?
1935ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ತೊರೆಯುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರೂ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು 21 ವರ್ಷ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಯ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ದಲಿತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಭವಿಷ್ಯ, ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟಗಳೂ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಗಮನದಲ್ಲಿದ್ದವು.
ಇತಿಹಾಸಕಾರ್ತಿ ಎಲೀನರ್ ಜೆಲಿಯಟ್ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರಿಗೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮೊದಲು ಬೌದ್ಧಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸೂಕ್ತವಾದ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ದಲಿತರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಅವರು ಗಮನ ನೀಡಿದ್ದರು.
1956ರಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ತಮ್ಮ 21 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿದರು. ಮತಾಂತರದ ಬಳಿಕ ಕೇವಲ 53 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿಧನರಾದರೂ, ಅವರ ನಿರ್ಧಾರವು ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಯಿತು.
ಸಮಾನತೆ, ಮಾನವ ಘನತೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ಸಮಾಜದ ಕನಸನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಕೈಗೊಂಡ ಈ ನಿರ್ಧಾರವು ಇಂದಿಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.
