ಓಲಾ, ಉಬರ್, ರ್ಯಾಪಿಡೊ ಆ್ಯಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ರೈಡ್‌ಗೂ ಮುನ್ನವೇ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಟಿಪ್‌ಗೆ ಬ್ರೇಕ್ ಹಾಕಿದ ಕೇಂದ್ರ!

ನವದೆಹಲಿ-ಓಲಾ, ಉಬರ್ ಮತ್ತು ರ್ಯಾಪಿಡೊ ಸೇರಿದಂತೆ ಕ್ಯಾಬ್ ಹಾಗೂ ರೈಡ್ ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್‌ಗಳ ಆ್ಯಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ ಆರಂಭಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಟಿಪ್ ನೀಡುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಿದೆ.

ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿ ಸಚಿವಾಲಯ (MoRTH) ಆಗಸ್ಟ್ 11ರಂದು ಹೊರಡಿಸಿರುವ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ, Motor Vehicle Aggregator Guidelines, 2025 ಅನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವಂತೆ ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಈ ನಿರ್ದೇಶನದ ಕುರಿತು ಆಗಸ್ಟ್ 13ರಂದು ಹಲವು ವರದಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಲುವಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಟಿಪ್ ನೀಡುವ ಆಯ್ಕೆ ಇದ್ದರೂ ಅದು ಪ್ರಯಾಣ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಬಳಿಕ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಗೋಚರಿಸಬೇಕು. ಬುಕಿಂಗ್ ಮಾಡುವಾಗ, ಚಾಲಕ ರೈಡ್ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮೊದಲು, ಪ್ರಯಾಣ ಆರಂಭಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಅಥವಾ ಪ್ರಯಾಣದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ ನೀಡುವ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. 2025ರ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಕ್ಲಾಸ್ 14.15ರಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಟಿಪ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಯಾಣ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮಾತ್ರ ನೀಡಬಹುದೆಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕೆಲವು ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್‌ಗಳ ಆ್ಯಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ “Advance Tip”, “Choose an Add-on” ಅಥವಾ ಟಿಪ್ ನೀಡಿದರೆ ಚಾಲಕ ರೈಡ್ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಮೂಡಿಸುವ ಸಂದೇಶಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಸಚಿವಾಲಯದ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರಲಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ನಿರ್ಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದೆ.

ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಟಿಪ್ ನೀಡುವುದರಿಂದ ರೈಡ್ ದೃಢೀಕರಣ, ಚಾಲಕ ಹಂಚಿಕೆ, ಚಾಲಕ ಸ್ವೀಕಾರ, ಕಡಿಮೆ ಕಾಯುವ ಸಮಯ ಅಥವಾ ಉತ್ತಮ ಸೇವೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನೇರ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷ ಭಾವನೆ ಮೂಡಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಬಟನ್, ಸಂದೇಶ, ಆಡ್-ಆನ್, ಪಾವತಿ ಆಯ್ಕೆ ಅಥವಾ ಬಳಕೆದಾರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರಯಾಣ ಮುಗಿಯುವ ಮೊದಲು ತೋರಿಸಬಾರದು ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶನ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಟಿಪ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಆಯ್ಕೆ

ಹೊಸ ನಿರ್ದೇಶನದ ಅರ್ಥ ಟಿಪ್ ನೀಡುವುದನ್ನೇ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಟಿಪ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಸೇವೆ ನೀಡಿದ ಚಾಲಕನಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನೀಡಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಇದರ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ನೀಡಿದ ಟಿಪ್ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್ ಯಾವುದೇ ಕಡಿತ ಮಾಡಬಾರದು; ಟಿಪ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೊತ್ತ ಚಾಲಕನಿಗೆ ತಲುಪಬೇಕು ಎಂಬುದು ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ದೇಶನದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಟಿಪ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬದಲಾವಣೆ ಎಂದು ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಆ್ಯಪ್ ಆಧಾರಿತ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಹೇಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕಾಗಿದೆ.

2019ರ ಗ್ರಾಹಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು ಅದರಡಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವ, ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುವ ರೀತಿಯ ಟಿಪ್ಪಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಬಾರದು ಎಂದು ಸಚಿವಾಲಯ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದೆ. ಅಂದರೆ, ‘ಟಿಪ್’ ಎಂಬುದು ಸೇವೆ ಪಡೆಯಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶುಲ್ಕದಂತೆ ಅಥವಾ ಚಾಲಕನಿಂದ ರೈಡ್ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಾಧನದಂತೆ ಕಾಣಬಾರದು.

2025ರ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಿಂದ ಈಗಿನ ಜಾರಿಗೆ

ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ 2025ರಲ್ಲಿ Motor Vehicle Aggregator Guidelines ಅನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಆ್ಯಪ್ ಆಧಾರಿತ ಸಾರಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ನಿಯಂತ್ರಣ ಚೌಕಟ್ಟು ರೂಪಿಸಿತ್ತು. ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಚಾಲಕರ ಕಲ್ಯಾಣ, ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸುರಕ್ಷತೆ, ವಾಹನ ಮತ್ತು ಚಾಲಕರ ಅನುಸರಣೆ, ದರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್‌ಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.

ಇದರಿಂದ 2026ರ ಈ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, 2025ರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಆ್ಯಪ್‌ಗಳ ನೈಜ ಬಳಕೆದಾರ ಅನುಭವದಲ್ಲಿಯೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಮುಂದಿನ ಹಂತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.

ಆ್ಯಪ್ ಆಧಾರಿತ ಕ್ಯಾಬ್ ಸೇವೆಗಳ ಕುರಿತು ಗ್ರಾಹಕರ ದೂರುಗಳು ಹೊಸದಲ್ಲ. 2022ರಲ್ಲೇ ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆ ಪ್ರಮುಖ ರೈಡ್-ಹೈಲಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಭೆ ನಡೆಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು National Consumer Helpline ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿತ್ತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ Ola, Uber, Rapido ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದವು.

ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಹಕ ಸಹಾಯವಾಣಿ ದೂರುಗಳ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ Ola ವಿರುದ್ಧ 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021ರಿಂದ 1 ಮೇ 2022ರವರೆಗೆ 2,482 ದೂರುಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವಾ ಕೊರತೆ, ಹಣ ಮರುಪಾವತಿ ಆಗದಿರುವುದು, ಅನಧಿಕೃತ ಶುಲ್ಕ ಮತ್ತು ನಿಗದಿತ ದರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಸೂಲಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ದೂರುಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು.

ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳೂ ಇದೇ ವಿಶಾಲ ನಿಯಂತ್ರಣ ಚರ್ಚೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹಿನ್ನೆಲೆ ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆಗಸ್ಟ್ 13ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾದ ವರದಿಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ Ola, Uber ಮತ್ತು Rapido ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ರೈಡ್-ಹೈಲಿಂಗ್ ವೇದಿಕೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ನಿಗದಿತ ದರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶುಲ್ಕ ವಸೂಲಿ ಆರೋಪಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ ಶೋಕಾಸ್ ನೋಟಿಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ.

ಬೆಂಗಳೂರಿನಂತಹ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮ ಏನು?

ಆ್ಯಪ್ ಆಧಾರಿತ ಕ್ಯಾಬ್ ಮತ್ತು ಬೈಕ್/ಆಟೋ ಸೇವೆಗಳು ನಗರ ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಟಿಪ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬದಲಾವಣೆ ನೇರವಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದಿನನಿತ್ಯದ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ.

ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ “ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣ ಕೊಟ್ಟರೆ ರೈಡ್ ಬೇಗ ಸಿಗಬಹುದು” ಎಂಬ ರೀತಿಯ ಆಯ್ಕೆ ಕಾಣಿಸದಿರುವುದು ನಿಯಂತ್ರಣದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಆ್ಯಪ್‌ನಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾದ ಮೂಲ ದರ ಮತ್ತು ಐಚ್ಛಿಕ ಟಿಪ್ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದೆ.

ಆದರೆ ಟಿಪ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಕ್ಯಾಬ್ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಗ್ರಾಹಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಪರಿಹಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದರ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಚಾಲಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣದ ಬೇಡಿಕೆ, ರೈಡ್ ರದ್ದುಪಡಿಸುವಿಕೆ, ಚಾಲಕರ ಲಭ್ಯತೆ, ಕಾಯುವ ಸಮಯ ಮತ್ತು ದೂರು ಪರಿಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ನಿರಂತರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಚಾಲಕರಿಗೂ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೂ ಸಂದೇಶ

ಸರ್ಕಾರದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕ್ರಮದ ಮೂಲ ಸಂದೇಶ ಸರಳವಾಗಿದೆ: ಟಿಪ್ ಒಂದು ಬಹುಮಾನ; ರೈಡ್ ಪಡೆಯುವ ಸಾಧನವಲ್ಲ.ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಉತ್ತಮ ಸೇವೆ ದೊರೆತರೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಟಿಪ್ ನೀಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಟಿಪ್ ನೀಡದಿದ್ದರೆ ರೈಡ್ ಸ್ವೀಕಾರ, ಚಾಲಕ ಹಂಚಿಕೆ ಅಥವಾ ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅನನುಕೂಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡಿಸುವ ಯಾವುದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್‌ಗಳ ಆ್ಯಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇರಬಾರದು.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, 2022ರಿಂದ ಗ್ರಾಹಕ ದೂರುಗಳು, 2025ರ ಹೊಸ ಅಗ್ರಿಗೇಟರ್ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಮತ್ತು 2026ರಲ್ಲಿ ದರ ಹಾಗೂ ಸೇವಾ ಅನುಸರಣೆ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಮಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿ-ರೈಡ್ ಟಿಪ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಕೇಂದ್ರದ ಇತ್ತೀಚಿನ ನಿರ್ದೇಶನವು ಆ್ಯಪ್ ಆಧಾರಿತ ಸಾರಿಗೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ರೈಡ್ ಬುಕ್ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಟಿಪ್ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ರೈಡ್ ದೃಢೀಕರಣ ಅಥವಾ ವೇಗದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಾರದು. ಟಿಪ್ ನೀಡಬೇಕೇ ಬೇಡವೇ ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರದ್ದೇ; ಮತ್ತು ಟಿಪ್ ನೀಡಿದರೆ ಅದು ಪ್ರಯಾಣ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಚಾಲಕನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕಾಗಿದೆ.