ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಮಹೋತ್ಸವ ಎಂದ ಕೂಡಲೇ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವುದು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಬಂಗಾರದ ರತ್ನಖಚಿತ ಸಿಂಹಾಸನ. ವರ್ಷದ ಬಹುಪಾಲು ಅರಮನೆಯ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯ ಭದ್ರತಾ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ 13 ಬಿಡಿ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಭದ್ರವಾಗಿರುವ ಈ ಸಿಂಹಾಸನ, ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದು ತನ್ನ ರಾಜಸೌಭವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ನವರಾತ್ರಿಯ ಮೊದಲ ದಿನ ರಾಜವಂಶಸ್ಥರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ದರ್ಬಾರ್ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಖಾಸಗಿ ದರ್ಬಾರ್ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ದರ್ಬಾರ್ ಮತ್ತು ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಆಚರಣೆ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ, ಶುಭ ದಿನದಂದು ಪುನಃ ಇದನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ರಾಜವಂಶಸ್ಥರ ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಿಂಹಾಸನದ ಹಿಂದೆ ರೋಚಕ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿದೆ. ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ನಂತರ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ರಾಜ ಭೋಜನ ಕೈ ಸೇರಿತೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿದರೆ, ವಿಜಯನಗರ ಅರಸರ ರಾಜಗುರುಗಳಾದ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರು ಹರಿಹರನಿಗೆ ಈ ಸಿಂಹಾಸನವಿದ್ದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಸಿಂಹಾಸನವಾಗಿದ್ದ ಇದು, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ಬಳಿಕ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಜಯನಗರದ ಕೊನೆಯ ವೈಸ್ ರಾಯ್ ಶ್ರೀರಂಗರಾಯರು 1610ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 8ರಂದು ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರಿಗೆ ಈ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿದರು.
ಅಂಜೂರದ ಮರದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಈ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೂಲ ರಚನೆಗೆ ದಂತದ ಫಲಕಗಳು, ಬೆಳ್ಳಿ ಹಾಗೂ 70ರಿಂದ 80 ಕೆಜಿ ತೂಕದ ಚಿನ್ನದ ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಸಿಂಹಾಸನದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಸಿಂಹದ ಮೂರ್ತಿಯಿದ್ದರೆ, ಸುತ್ತಲೂ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರು, ಆನೆಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ರಥಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ. ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ರಾಜರ ಲಾಂಛನವಾದ ಗಂಡಭೇರುಂಡ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ 'ಸತ್ಯಮೇವೋದ್ಧರಹಮ್' ಎಂಬ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯವಿದೆ. ಆಮೆಯ ಆಕಾರದ (ಕೂರ್ಮಾಸನ) ಈ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುತ್ತುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಚಿನ್ನದ ಛತ್ರಿಯಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲೆ ಪಚ್ಚೆ ಕಲ್ಲನ್ನು ಹೊತ್ತ 'ಹುಮಾ' ಎಂಬ ದೈವಿಕ ಪಕ್ಷಿಯಿದೆ. 1930 ಮತ್ತು 1940ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಿ ಕೆ.ಎಸ್. ಸಿದ್ದಲಿಂಗಸ್ವಾಮಿ ಹಾಗೂ ಸ್ವರ್ಣ ಕಲಾನಿಪುಣ ಸಿಂಗಣ್ಣಾಚಾರ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಪರಂಪರೆಯ ರಾಜ ಗಾಂಭೀರ್ಯಕ್ಕೆ ಈ ರತ್ನಖಚಿತ ಸಿಂಹಾಸನ ಮೂಕಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
