ನವದೆಹಲಿ-ನೀಟ್ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಸೋರಿಕೆ ಆರೋಪದ ವಿರುದ್ಧ ದೆಹಲಿಯ ಜಂತರ್ ಮಂತರ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ವೇಳೆ ಪೊಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳು ಅತಿಯಾದ ಬಲಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿವೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳ ಕುರಿತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿದೆ. ಘಟನೆಗಳ ಸಮಗ್ರ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ಮಾಜಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಆರ್. ಸುಭಾಷ್ ರೆಡ್ಡಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತಾಧಿಕಾರ ಸಮಿತಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಜುಲೈ 20ರಂದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಜಂತರ್ ಮಂತರ್ನಿಂದ ಸಂಸತ್ ಭವನದತ್ತ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು.
ಪೊಲೀಸ್ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಲಾಠಿಚಾರ್ಜ್, ಅಶ್ರುವಾಯು, ಪೆಲೆಟ್ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಬಲಪ್ರಯೋಗ ನಡೆದಿರುವುದಾಗಿ ಅರ್ಜಿದಾರರು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದರು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಒಂದು ಭಾಗ ಕಲ್ಲು ತೂರಾಟ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಕೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರಿಂದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕನಿಷ್ಠ ಬಲವನ್ನಷ್ಟೇ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮಹಿಳಾ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೇಲೆ ನಡೆದಿತ್ತೆಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾದ ಹಲ್ಲೆ, ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಅವಮಾನಕಾರಿ ವರ್ತನೆಯನ್ನೂ ಸಮಿತಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಿದೆ. ಬಂಧನ ಅಥವಾ ಬಲಪ್ರಯೋಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ಮತ್ತು ನಾಮಫಲಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಗತ್ಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂಬುದೂ ತನಿಖೆಯ ಭಾಗವಾಗಲಿದೆ.
ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಬಳಸಲಾದ ಬಲವು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿತ್ತೇ, ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತೇ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣಾನುಗುಣವಾಗಿತ್ತೇ ಎಂಬುದು ತನಿಖೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಲಿದೆ.
ಪೆಲೆಟ್ ಗನ್ ಬಳಕೆಯೂ ತನಿಖೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ
ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪೆಲೆಟ್ ಗನ್ ಬಳಕೆಯ ಆರೋಪ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಜುಲೈ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲೇ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಜಂತರ್ ಮಂತರ್ನಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ರ್ಯಾಪಿಡ್ ಆ್ಯಕ್ಷನ್ ಫೋರ್ಸ್ನ ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವಂತೆ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಿತ್ತು. ಪೆಲೆಟ್ ಗಾಯಗೊಂಡವರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಒದಗಿಸುವಂತೆಯೂ ದೆಹಲಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಅರ್ಜಿದಾರರ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೆಲವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪೆಲೆಟ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದು, ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ದೃಷ್ಟಿಗೂ ಹಾನಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಬ್ಬರ್ ಬುಲೆಟ್ಗಳು, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಬ್ಯಾಟನ್ಗಳು ಹಾಗೂ ಲೋಹದ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಲಾಠಿಗಳ ಬಳಕೆಯ ಆರೋಪಗಳೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಬಂದಿವೆ.
ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನೂ ತನಿಖೆ ಮಾಡಲಿದೆ
ತನಿಖೆ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿರಬಾರದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ಹಿಂದಿನ ವಿಚಾರಣೆಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿವೆ. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಅಥವಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ ಇತರರು ಪೊಲೀಸರ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಲು ತೂರಾಟ ನಡೆಸಿದರೇ, ಸರ್ಕಾರಿ ಅಥವಾ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಿದರೇ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೇ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸಮಿತಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಿದೆ.
ಸರ್ಕಾರದ ಪರ ವಾದದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಭಟನೆ ವೇಳೆ 200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪೊಲೀಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿರುವ ವಿಚಾರವೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಗಾಯಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಪೊಲೀಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಗಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರಣಗಳನ್ನೂ ತನಿಖೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
ಈ ಪ್ರಕರಣದ ಆರಂಭಿಕ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲೇ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ನೇತೃತ್ವದ ಪೀಠವು ಶಾಂತಿಯುತ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಕ್ಕು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಕೇವಲ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಲಾಠಿಚಾರ್ಜ್ ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿತ್ತು.
ಜುಲೈ 28ರಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಮಧ್ಯಂತರ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಿಸಿಟಿವಿ, ಡ್ರೋನ್ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಬಾಡಿ-ಕ್ಯಾಮೆರಾ ದಾಖಲೆಗಳು, ವೀಡಿಯೋಗ್ರಫಿ, ವೈರ್ಲೆಸ್ ಸಂವಹನ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು PCR ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಳಿಸದಂತೆಯೂ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತ್ತು.
ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬಂಧನಕ್ಕೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ
ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಲಾದ 18 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಹಾಗೂ ಗಂಭೀರ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇಲ್ಲದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರೂ, ವಿಚಾರಣೆ ಬಾಕಿ ಇರುವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬಲವಂತದ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿಳಿಸಿತ್ತು.
ನಂತರ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ‘ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ’ ಎಂಬ ಪದಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಗಂಭೀರ ಮತ್ತು ಘೋರ ಅಪರಾಧಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತ್ತು.
ಪೊಲೀಸ್ ಕಣ್ಗಾವಲು ಮತ್ತು ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ
ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮುಖ ಗುರುತಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಕೆ ಹಾಗೂ ಪೊಲೀಸ್ ಕಣ್ಗಾವಲು ಕೂಡ ವಿವಾದದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ಗೆ ನೀಡಿದ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ ಜಂತರ್ ಮಂತರ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಫೇಶಿಯಲ್ ರೆಕಗ್ನಿಷನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿರುವ ಅಥವಾ ‘ಹಿಸ್ಟರಿ ಶೀಟರ್’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಇದರಿಂದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭದ್ರತಾ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರ ಗೌಪ್ಯತೆ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹಾಗೂ ಶಾಂತಿಯುತ ಸಭೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿದೆ.
ತನಿಖೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ನಡೆಯುವ ವಿಚಾರಣೆಯಾಗಿಲ್ಲ
ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಉನ್ನತಾಧಿಕಾರ ಸಮಿತಿಯ ಮಹತ್ವ ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಜುಲೈ 20ರ ಘಟನೆಯ ಕುರಿತು ವರದಿ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿರದೆ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ನಿರಂತರ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ನಡೆಸಿ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಂತರ ವರದಿಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
ಇದರಿಂದ ಪೊಲೀಸ್ ಬಲಪ್ರಯೋಗದ ಪ್ರಮಾಣ, ಆಜ್ಞೆಯ ಸರಪಳಿ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ವರ್ತನೆ, ಮಹಿಳಾ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೇಲಿನ ಆರೋಪಗಳು, ಪೆಲೆಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ crowd-control ಸಾಧನಗಳ ಬಳಕೆ, ಬಂಧನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹಾಗೂ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಣ್ಗಾವಲು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪರಿಶೀಲನೆಯೊಳಗೆ ಬರಲಿವೆ.
ಜುಲೈನಿಂದ ಆಗಸ್ಟ್ವರೆಗೆ: ಪ್ರಕರಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆ
ನೀಟ್ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಸೋರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾ ಅಕ್ರಮಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಆಕ್ರೋಶದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಚರ್ಚೆಯಾಯಿತು. ಜುಲೈ 20ರ ‘ಸಂಸತ್ ಚಲೋ’ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘರ್ಷಣೆಯ ಬಳಿಕ ಪೊಲೀಸ್ ಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎದ್ದವು. ಜುಲೈ 24ರಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಈ ಕುರಿತು ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು.
ಜುಲೈ 27ರಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಬಲಪ್ರಯೋಗದ ಪ್ರಮಾಣದ ಕುರಿತು ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿತು. ಮರುದಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬಂಧನ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ತನಿಖೆಯ ಅಗತ್ಯತೆಯ ಕುರಿತು ಮಧ್ಯಂತರ ನಿರ್ದೇಶನಗಳು ಹೊರಬಂದವು.
ಜುಲೈ 30ರಂದು ಪೆಲೆಟ್ ಗನ್ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತು ಮತ್ತಷ್ಟು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವಂತೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸೂಚಿಸಿತು. ಇದೇ ವೇಳೆ ಗಾಯಗೊಂಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ವಿಚಾರವೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಗಮನದಲ್ಲಿತ್ತು.
ಈಗ ಆಗಸ್ಟ್ 20ರಂದು ಉನ್ನತಾಧಿಕಾರ ಸಮಿತಿ ರಚನೆಯಾಗಿರುವುದು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹಂತಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದೆ.
