ನವದೆಹಲಿ : ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR), ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ಮತ್ತು ಮತದಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕುರಿತು ಉಂಟಾಗಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಯ ನಡುವೆಯೇ ಇಂಡಿಯಾ ಬ್ಲಾಕ್ ತನ್ನ ಮುಂದಿನ ಹೋರಾಟದ ರೂಪುರೇಷೆ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಿದೆ.
ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಖರ್ಗೆ, ಭವಿಷ್ಯದ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತಪತ್ರದ ಮೂಲಕ ಮತದಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಬೇಕು ಎಂಬ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟು ಆರು ಪ್ರಮುಖ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಖರ್ಗೆ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮತದಾರರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೊದಲು ಸೂಕ್ತ ನೋಟಿಸ್ ಹಾಗೂ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಅವಕಾಶ, ಅರ್ಹ ಮತದಾರರನ್ನು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಹೊರಗಿಡದಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿಯನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
ಖರ್ಗೆ ಮುಂದಿಟ್ಟ ಆರು ಬೇಡಿಕೆಗಳು
ಖರ್ಗೆ ಮುಂದಿಟ್ಟ ಆರು ಬೇಡಿಕೆಗಳು
1. SIRಗೂ ಮುನ್ನದ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ:
ಮುಂದಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ SIRಗೂ ಮುನ್ನ ಇದ್ದ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿರಿಸಬೇಕು. ಕ್ಷೇತ್ರವಾರು ಹಾಗೂ ಬೂತ್ವಾರು ಸೇರ್ಪಡೆ, ಅಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಳಿಸಬೇಕು.
2. ಹೆಸರು ಅಳಿಸುವ ಮೊದಲು ನೋಟಿಸ್ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮನವಿ:
ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೊದಲು ಕಾರಣ ತಿಳಿಸಿ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಬೇಕು.
3. ಅರ್ಹ ಮತದಾರರ ರಕ್ಷಣೆ:
ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವೈಫಲ್ಯ, ದಾಖಲೆಗಳ ಕೊರತೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿನ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಅರ್ಹ ನಾಗರಿಕರು ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗದಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸಬೇಕು.
4. ಬ್ಯಾಲೆಟ್ ಪೇಪರ್ಗೆ ಮರಳುವುದು:
ಪ್ರಸ್ತುತ EVM ಆಧಾರಿತ ಮತದಾನದ ಬದಲಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಮತಪತ್ರದ ಮೂಲಕ ಮತದಾನ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇಂಡಿಯಾ ಬ್ಲಾಕ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
5. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮತದಾರರಿಗೆ ಸರಳ ನೋಂದಣಿ:
18 ವರ್ಷ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಯುವಕರು ಹಾಗೂ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮತದಾರರಾಗುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸರಳ ಮತ್ತು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಬೇಕು.
6. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ:
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಮೂಡುವಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಬೇಕು ಎಂದು ಖರ್ಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.
SIR ವಿವಾದವೇ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು
ಈ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಹೊರಬಂದಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ SIR ಕುರಿತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ವಾಗ್ವಾದ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿದೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು SIR ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಗಳು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದಿವೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29ರಂದು SIR ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿರುವ 13.3 ಕೋಟಿ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಈ ಅಂಕಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಆರೋಪದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.
ಈ ನಡುವೆ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರ ನಡುವಿನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ಕುರಿತು ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳೂ ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಾದ ಸುಖ್ಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಸಂಧು ಮತ್ತು ವಿವೇಕ್ ಜೋಶಿ ಅವರು 10 ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 14 ಬಾರಿ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಆದರೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು SIRಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಒಮ್ಮತದಿಂದಲೇ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ 14 ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳ ವರದಿ ಮತ್ತು ಆಯೋಗದ ಅಧಿಕೃತ ನಿಲುವು ಎರಡನ್ನೂ ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡೇ ವಿಷಯವನ್ನು ನೋಡಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಫಾರ್ಮ್-6 ವಿವಾದದಲ್ಲೂ ಹೊಸ ಬೆಳವಣಿಗೆ
SIR ವಿವಾದದ ನಡುವೆಯೇ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಇಂದು, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 30ರಂದು, SIR ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ಆನ್ಲೈನ್ Form-6ನಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ SIR ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆದಿದೆ. ಈ ಕ್ರಮವು Form-6ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕುರಿತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಎದ್ದಿದ್ದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ.
ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಮತದಾರ ಸೇವಾ ಪೋರ್ಟಲ್ನಲ್ಲಿ Form-6 ಅನ್ನು 18 ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರು ಅಥವಾ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ 18 ವರ್ಷ ಪೂರೈಸುವವರು ಹೊಸ ಮತದಾರರಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸಬಹುದೆಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
EVM ವಿರುದ್ಧ ಬ್ಯಾಲೆಟ್
ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಲೆಟ್ ಪೇಪರ್ನಿಂದ EVMಗೆ ಬದಲಾವಣೆ ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ನಡೆದದ್ದಲ್ಲ. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 1982ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಪರೂರ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ 50 ಮತಗಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ EVM ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಬಳಿಕ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಬದಲಾವಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಬಳಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. 2004ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ 543 ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ EVM ಬಳಸಲಾಯಿತು.
VVPAT ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ನಂತರ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2013ರಲ್ಲಿ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ನ ನೊಕ್ಸೆನ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉಪಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ VVPAT ಬಳಕೆಯಾಯಿತು.
ಹೀಗಾಗಿ ಈಗ ಬ್ಯಾಲೆಟ್ಗೆ ಮರಳಬೇಕೆಂಬ ಇಂಡಿಯಾ ಬ್ಲಾಕ್ನ ಬೇಡಿಕೆ, ಕೇವಲ ಮತದಾನದ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಧಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿರದೆ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೇಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವಾಸ, ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಕುರಿತ ದೊಡ್ಡ ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
ನೇಮಕಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಚರ್ಚೆಗೆ
ಖರ್ಗೆ ಅವರು 2023ರ ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ನೇಮಕಾತಿ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನೂ ತಮ್ಮ ವಾದಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದು, ಲೋಕಸಭೆಯ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಿಂದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಳ್ಳುವ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವರು ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 16ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ CEC/EC ಆಗಿದ್ದ ಅಥವಾ ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕೆಲವು ಸಿವಿಲ್ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿರ್ಬಂಧವಿದೆ.
ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಖರ್ಗೆ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನಿಗದಿತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿವೆ ಎಂಬ ನಿಲುವು ಹೊಂದಿದೆ.
ಜಂಟಿ ಹೋರಾಟದ ರೂಪುರೇಷೆ
SIR ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ಕುರಿತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಈಗಾಗಲೇ ಸಂಸತ್ತು, ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 30ರ ಇಂಡಿಯಾ ಬ್ಲಾಕ್ ಸಭೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವು ವಿವಿಧ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಜಂಟಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಅಥವಾ ಆಂದೋಲನದ ರೂಪುರೇಷೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, SIR ವಿವಾದ, ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, Form-6 ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, EVM-VVPAT ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ—ಈ ಐದು ವಿಷಯಗಳು ಇದೀಗ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ನಡುವಿನ ಚರ್ಚೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಸಂಸತ್ತು, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.
