ಮುಂಬೈ ಸರಣಿ ಸ್ಪೋಟ: ಅಬು ಸಲೇಂ ಅಕಾಲಿಕ ಬಿಡುಗಡೆ ಅರ್ಜಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ ಸುಪ್ರೀಂ

ನವದೆಹಲಿ- 1993ರ ಮುಂಬೈ ಸರಣಿ ಸ್ಫೋಟ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಬು ಸಲೇಂಗೆ ಅಕಾಲಿಕ ಬಿಡುಗಡೆ ನೀಡುವಂತೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ.

ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಅವಧಿ, ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಕೈದಿಯಾಗಿ ಕಳೆದ ವರ್ಷಗಳು ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ನಡವಳಿಕೆಗೆ ದೊರೆತ ಜೈಲು ರಿಯಾಯಿತಿಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ಗೆ ಭಾರತ ನೀಡಿದ್ದ 25 ವರ್ಷಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಭರವಸೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ತಾನು ಮೀರಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬುದು ಸಲೇಂ ಪರ ವಕೀಲರ ವಾದವಾಗಿತ್ತು.

ಆದರೆ, ಸಲೇಂ ಪ್ರಕರಣದ ಮೂಲ ವಿವಾದ ಕೇವಲ ‘ಎಷ್ಟು ವರ್ಷ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿದ್ದಾರೆ?’ ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಭಾರತವು ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಭರವಸೆ, 2022ರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು, ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಅವಧಿಯ ಸೆಟ್-ಆಫ್ ಮತ್ತು ಜೈಲು ರಿಯಾಯಿತಿ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದೇ ಪ್ರಕರಣದ ಕಾನೂನು ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು.

ಅಬು ಸಲೇಂನನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, 2002ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 17ರಂದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಭರವಸೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಸಲೇಂನನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿದರೆ ಆತನಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು 25 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾರತ ತಿಳಿಸಿತ್ತು. ನಂತರದ ಹಸ್ತಾಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬಳಿಕ 2005ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಲೇಂನನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕರೆತರಲಾಯಿತು.

ಈ ಭರವಸೆಯೇ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಲೇಂನ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟದ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾಯಿತು.

1993 ಮುಂಬೈ ಸ್ಫೋಟ ಪ್ರಕರಣ

1993ರ ಮುಂಬೈ ಸ್ಫೋಟ ಪ್ರಕರಣ

1993ರ ಮಾರ್ಚ್ 12ರಂದು ಮುಂಬೈಯ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸರಣಿ ಸ್ಫೋಟಗಳಲ್ಲಿ 257 ಮಂದಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದು, 700ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಪ್ರಕರಣದ ತನಿಖೆ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಸಲೇಂನ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಇತರ ಆರೋಪಿಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.

ಸಲೇಂ 2005ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಾಂತರಗೊಂಡ ಬಳಿಕ ಮುಂಬೈಯ ವಿಶೇಷ ಟಾಡಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ಎದುರಿಸಿದರು. 2015ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ 2017ರಲ್ಲಿ 1993ರ ಮುಂಬೈ ಸ್ಫೋಟ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡೂ ಶಿಕ್ಷೆಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಾಗುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಹಸ್ತಾಂತರದ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸಲೇಂ ಹಿಂದೆ ವಾದಿಸಿದ್ದರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ಅನುಮತಿಸದ ಕೆಲವು ಆರೋಪಗಳ ಮೇಲೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಆಕ್ಷೇಪವಾಗಿತ್ತು.

2010ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10ರಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಈ ವಾದವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಹಸ್ತಾಂತರದ ಷರತ್ತುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಲೇಂ ವಿರುದ್ಧ ವಿಚಾರಣೆ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತ್ತು.

ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ನಂತರ ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಕಾನೂನು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹಸ್ತಾಂತರದ ಷರತ್ತುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಕುರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ನಡುವಿನ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನು ಚರ್ಚೆಗಳ ಮಟ್ಟಕ್ಕೂ ತಲುಪಿದ್ದವು.

2022ರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು

2022ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು

ಸಲೇಂನ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ್ದ 25 ವರ್ಷಗಳ ಭರವಸೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು 2022ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು.

ಜುಲೈ 11, 2022ರ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸಲೇಂನ ಅಪರಾಧ ಸಾಬೀತಾಗಿರುವುದನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು 25 ವರ್ಷಗಳ ಮಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ತರಬೇಕೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು. 25 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನ ಸರ್ಕಾರವು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ರಿಮಿಷನ್ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸೂಚಿಸಿತ್ತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 25 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿ 2030ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಈ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಿತ್ತು.

ಸಲೇಂ ಪರ ವಕೀಲರ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ:

2005ರಿಂದ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.

ಟಾಡಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ನೀಡಿರುವ ಸೆಟ್-ಆಫ್‌ನ ಲಾಭವನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕು.

ಉತ್ತಮ ನಡವಳಿಕೆಗೆ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ ರಿಮಿಷನ್ ಅವಧಿಯನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.

ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದರೆ 25 ವರ್ಷಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ಅವಧಿ ಈಗಾಗಲೇ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ.

2026ರಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಸಲೇಂ ಪರ ವಕೀಲರು ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೈಲು ರಿಮಿಷನ್ ಪಡೆದಿರುವುದನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು.

ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಜೈಲು ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನಿಲುವು ಬೇರೆಯಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ ಭರವಸೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ 25 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೈಲು ರಿಮಿಷನ್‌ಗಳಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿಲುವು.

2026ರ ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು

ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಏಪ್ರಿಲ್ 2026ರ ತೀರ್ಪು

ಈ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬೆಳವಣಿಗೆ 2026ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 15ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸಲೇಂ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ತಕ್ಷಣದ ಬಿಡುಗಡೆ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು.

ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಭರವಸೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ 25 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೈಲು ರಿಮಿಷನ್ ಮೂಲಕ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ರೀತಿಯ ಶಿಕ್ಷೆಯಲ್ಲ. ಆ ಅವಧಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ತಕ್ಷಣದ ಬಿಡುಗಡೆ ಕೋರುವುದು ಅಕಾಲಿಕ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳಿತು.

ಹೀಗಾಗಿ, ‘ಜೈಲು ರಿಮಿಷನ್’ ಮತ್ತು ’25 ವರ್ಷಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ಶಿಕ್ಷಾ ಮಿತಿ’ ಎರಡನ್ನೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬಹುದೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಲೇಂ ಪ್ರಕರಣದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಯಿತು.

ಏಪ್ರಿಲ್ ತೀರ್ಪಿನ ಬಳಿಕ ಸಲೇಂ ಮತ್ತೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದರು. 2026ರ ಜುಲೈ 27ರಂದು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ವಿಕ್ರಮ್ ನಾಥ್ ಮತ್ತು ಸಂದೀಪ್ ಮೆಹ್ತಾ ಅವರ ಪೀಠ ಸಲೇಂನ ಅಕಾಲಿಕ ಬಿಡುಗಡೆ ಅರ್ಜಿಯ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿತು.

ವಿಚಾರಣೆ ವೇಳೆ ಸಲೇಂ ಪರ ಹಿರಿಯ ವಕೀಲ ರಿಷಿ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ ಅವರು ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಅವಧಿ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ನಡವಳಿಕೆಗೆ ಗಳಿಸಿದ ರಿಮಿಷನ್ ಎರಡನ್ನೂ 25 ವರ್ಷಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಈ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಲಿಖಿತ ವಾದಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತ್ತು. ಬಳಿಕ ತೀರ್ಪನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿತ್ತು.

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 2026ರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಸಲೇಂ ತನ್ನ 25 ವರ್ಷಗಳ ಶಿಕ್ಷಾ ಮಿತಿ ಈಗಾಗಲೇ ಮುಗಿದಿದೆ ಎಂಬ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೋರಿದ್ದ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿಲ್ಲ.

ಇದರ ಅರ್ಥ, ಸಲೇಂ ತಕ್ಷಣ ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. 25 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಹಿಂದಿನ ತೀರ್ಪುಗಳು ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಭರವಸೆಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಮಾನದಂಡಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ.

2022ರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ಮತ್ತು 2026ರ ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾನೂನು ಸ್ಥಿತಿ 25 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ‘ಜೈಲು ರಿಮಿಷನ್ ಸೇರಿಸಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಶಿಕ್ಷೆ’ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.

ಅಬು ಸಲೇಂ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ 2030 ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ವರ್ಷವಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ 25 ವರ್ಷಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ಜೈಲು ಅವಧಿಯ ಭರವಸೆ ಮತ್ತು 2022ರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಿರ್ದೇಶನಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಆ ಅವಧಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ, ಇಂದಿನ ತೀರ್ಪು ಸಲೇಂಗೆ ‘ಮತ್ತಷ್ಟು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆ’ ವಿಧಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರವಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, 25 ವರ್ಷಗಳ ಗಡುವನ್ನು ಜೈಲು ರಿಮಿಷನ್ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಅವಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಲೆಕ್ಕಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಸಲೇಂನ ವಾದವನ್ನು ಒಪ್ಪದಿರುವ ನಿರ್ಧಾರ ಎಂದು ನೋಡುವುದು ಸೂಕ್ತ.