ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕುರಿತು ಅಮೆರಿಕ–ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಘರ್ಷ ತೀವ್ರ; ಗೋರ್ ಹೇಳಿಕೆ, ಪ್ರಯಾಣ ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಏನು?

ನವದೆಹಲಿ/ಶ್ರೀನಗರ-ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕುರಿತಂತೆ ಅಮೆರಿಕ–ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಬಿರುಕು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅಮೆರಿಕದ ರಾಯಭಾರಿ ಸರ್ಜಿಯೋ ಗೋರ್ ಅವರು ಶ್ರೀನಗರಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು “ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗ” ಎಂದು ಹೇಳಿರುವುದು ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್‌ನ ತೀವ್ರ ಆಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಮೆರಿಕದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ರಾಯಭಾರಿ ನಟಾಲಿ ಬೇಕರ್ ಅವರನ್ನು ಕರೆಸಿ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ದಾಖಲಿಸಿದೆ.

ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. 2019ರಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂವಿಧಾನದ 370ನೇ ವಿಧಿಯ ಬದಲಾವಣೆ, 2025ರ ಪಹಲ್ಗಾಮ್ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿ, ನಂತರದ ಭದ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು 2026ರಲ್ಲಿ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗೋರ್ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ವಿಶೇಷ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹತ್ವ ಬಂದಿದೆ.

ರಾಯಭಾರಿ ಗೋರ್ ಏನು ಹೇಳಿದರು?

ಗೋರ್ ಹೇಳಿದ್ದೇನು?

ಆಗಸ್ಟ್ 19ರಂದು ಶ್ರೀನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಗೋರ್ ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಒಮರ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಉಭಯ ನಾಯಕರು ಭಾರತ–ಅಮೆರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಿದರು.

ಸಭೆಯ ನಂತರ ಗೋರ್ ಅವರು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರವು “ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗ” ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಭದ್ರತಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಕೈಗೊಂಡ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಯಾಣ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವುದಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದರು.

ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ—ಅಮೆರಿಕ ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರಯಾಣ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಯಾಣ ಸಲಹೆಯಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕೆ “Level 4 – Do Not Travel” ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.

ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ತೀವ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ

ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ತೀವ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ

ಗೋರ್ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯ “ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ತಪ್ಪು” ಮತ್ತು “ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ” ಎಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ. ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಿವಾದಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಅಂತಿಮ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ ನಿರ್ಣಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಜನರ ಆಶಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಿಲುವಾಗಿದೆ.

ಇದರ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್ 19ರಂದು ಅಮೆರಿಕದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ರಾಯಭಾರಿ ನಟಾಲಿ ಬೇಕರ್ ಅವರನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕಾಶ್ಮೀರ ನೀತಿಗೆ ಗೋರ್ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ ವಾದಿಸಿದೆ.

ಇದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕುರಿತು ಅಮೆರಿಕ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ತಮ್ಮ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಸಂವಾದದ ಮೂಲಕ ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಲುವು ಹೊಂದಿತ್ತು. 2019ರಲ್ಲಿಯೂ ಅಮೆರಿಕದ ಸ್ಟೇಟ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ತನ್ನ ಕಾಶ್ಮೀರ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತ್ತು.

ಆದರೆ ಗೋರ್ ಅವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪದಪ್ರಯೋಗವು ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ನಿಲುವಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮೀಪವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಅಸಮಾಧಾನ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ಒಮರ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ–ಗೋರ್ ಮಾತುಕತೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಒಮರ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ–ಗೋರ್ ಮಾತುಕತೆಯ ಮಹತ್ವ

ಗೋರ್ ಅವರ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಮರ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಅವರು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅಮೆರಿಕದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವುದು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ. ಭೇಟಿಯ ಕುರಿತು ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಅವರು ಭಾರತ–ಅಮೆರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಹಾಗೂ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದೊಂದಿಗೆ ಮುಂದಿನ ಸಹಕಾರದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಅವಕಾಶಗಳೂ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು.

ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಅವರು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ದೆಹಲಿ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಅಂದರೆ, ಗೋರ್ ಅವರ ಭೇಟಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ–ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಹಕಾರದ ಹೊಸ ಅವಕಾಶ ಎಂಬ ಆಯಾಮದಲ್ಲಿಯೂ ನೋಡಬೇಕಾಗಿದೆ.

2019ರ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಇಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿ

2019ರಿಂದ ಬದಲಾಗಿರುವ ಕಾಶ್ಮೀರದ ರಾಜಕೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಈಗಿನ ವಿವಾದವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು 2019ರ ಆಗಸ್ಟ್ 5ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ ವಿಶೇಷ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಬದಲಿಸಿ, ನಂತರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಹಾಗೂ ಲಡಾಖ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಪುನರ್‌ರಚಿಸಿತು.

ಭಾರತದ ನಿಲುವು—ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಹಾಗೂ ಲಡಾಖ್ ಭಾರತದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗಗಳು ಎಂಬುದು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಇದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಪ್ರದೇಶದ ಅಂತಿಮ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಇನ್ನೂ ವಿವಾದಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. 2026ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಇದೇ ನಿಲುವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದೆ.

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆಕ್ರಮಿತ ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಕುರಿತು ಭಾರತ–ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಡುವೆ ಮತ್ತೊಂದು ವಾಗ್ವಾದವೂ ನಡೆದಿದೆ. ಭಾರತವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಬಲಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರೆ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಭಾರತದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಗೋರ್ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆ ಬಂದಿರುವ ಸಮಯವು ಈಗಾಗಲೇ ಕಾಶ್ಮೀರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತ–ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವಾಗ್ವಾದ ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿದೆ.

ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಹೈಕಮಿಷನ್ ಬಳಿ ಏನಾಯಿತು?

ಆಗಸ್ಟ್ 20ರಂದು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಹೈಕಮಿಷನ್ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವು ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್‌ಗಳು, ಬೊಲ್ಲಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸರತಿ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅಕ್ರಮ/ಅನುಮೋದನೆಯಿಲ್ಲದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.

ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಗೋರ್ ಅವರ ಕಾಶ್ಮೀರ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ನೇರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವು ಹೈಕಮಿಷನ್ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಭದ್ರತಾ ಅಥವಾ ಸರತಿ-ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಸ್ಥಳೀಯ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳದ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮ ಎಂದು ನೋಡುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಂಜಸ.

ಇದು 2025ರ ಪಹಲ್ಗಾಮ್ ದಾಳಿಯ ನಂತರದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಆ ದಾಳಿಯ ಬಳಿಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಹೈಕಮಿಷನ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಭದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಹಲವು ಹಂತದ ಬ್ಯಾರಿಕೇಡಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.

ಕಾಶ್ಮೀರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ

ಕಾಶ್ಮೀರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಏನು ಪರಿಣಾಮ?

ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರಿಣಾಮವಾಗಬಹುದು.

ಅಮೆರಿಕದ ಅಧಿಕೃತ ಸಲಹೆಯಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ “Do Not Travel” ಮಟ್ಟದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಇದೆ. ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ, ನಾಗರಿಕ ಅಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಭಾರತ–ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆಯ ಸಮೀಪದ ಭದ್ರತಾ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.

ಮೊದಲನೆಯದು—ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ವಿಶ್ವಾಸ. ಅಮೆರಿಕದಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ದೇಶದ ಪ್ರಯಾಣ ಸಲಹೆಯಲ್ಲಿ ಅಪಾಯದ ಮಟ್ಟ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಭದ್ರತಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಧನಾತ್ಮಕ ಸಂದೇಶ ನೀಡಬಹುದು.

ಎರಡನೆಯದು—ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪುನಶ್ಚೇತನ. 2025ರ ಪಹಲ್ಗಾಮ್ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಕಾಶ್ಮೀರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಭದ್ರತಾ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ನಂತರ 2026ರಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಪುನಃ ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ. 2026ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 14 ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ಪುನಃ ತೆರೆಯಲಾಗಿತ್ತು; ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವಲಯವು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ವಿಶ್ವಾಸ ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿತ್ತು.

ಮೂರನೆಯದು—ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು, ಹೌಸ್‌ಬೋಟ್‌ಗಳು, ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸೇವೆಗಳು, ಪ್ರವಾಸ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು, ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಹಸ್ತಕಲೆ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ನೇರ ಲಾಭವಾಗಬಹುದು. ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿದೆ.